روتین پوستی صبح و شب: ترتیب درست مراحل برای هر نوع پوست
نوشته‌شده با نظارت داروخانه دکتر توکلی ·
خیلی‌ها چند محصول خوب خریده‌اند، اما نمی‌دانند کدام را اول بزنند و کدام را آخر. یک روتین پوستی صبح و شب لازم نیست طولانی یا گران باشد؛ مهم این است که مراحلش به ترتیب درست انجام شود و با نوع پوست شما جور باشد.
در این راهنما ترتیب روتین پوستی را قدم‌به‌قدم می‌خوانید، با قانون ساده «رقیق به غلیظ» آشنا می‌شوید، برای پوست چرب، خشک، مختلط و نرمال نمونه روتین می‌بینید و یاد می‌گیرید کدام مواد مؤثر را نباید در یک شب با هم بزنید.
روتین پوستی چیست و چرا ترتیب مراحل مهم است؟
روتین پوستی یعنی چند قدم ثابت که هر روز صبح و شب برای پاککردن، آبرسانی و محافظت از پوست انجام می‌دهید. ترتیب مهم است، چون هر محصول باید به پوست برسد و محصول بعدی کارش را خراب نکند.
پایه روتین برای همه یکی است: شست‌وشوی ملایم، مرطوبکننده و ضدآفتاب صبح. بقیه مراحل، مثل تونر و سرم، بر اساس نیاز پوست اضافه می‌شوند. اگر هنوز نوع پوستتان را نمی‌دانید، اول راهنمای تشخیص نوع پوست را بخوانید.
قانون «رقیق به غلیظ»: ترتیب روتین پوستی به زبان ساده
قاعده کلی این است که محصولات را از رقیق‌ترین بافت به غلیظ‌ترین بزنید: اول محصولات آبکی مثل تونر، بعد سرم، بعد مرطوبکننده؛ محصول رقیق روی یک کرم سنگین به سختی به پوست می‌رسد.
- ضدآفتاب همیشه آخرین مرحله صبح است، حتی اگر بافتش از مرطوبکننده رقیق‌تر باشد. آرایش بعد از ضدآفتاب می‌آید.
- بین مراحل لازم نیست زیاد صبر کنید؛ کافی است لایه قبلی کمی جذب شود و پوست خیس و لغزنده نباشد.
- اگر پزشک برایتان داروی موضعی (مثل ترتینوئین یا آنتی‌بیوتیک موضعی) تجویز کرده، ترتیب و زمان مصرفش را طبق دستور پزشک رعایت کنید، نه این قانون کلی.
روتین صبح: ۵ قدم
- ۱.شوینده: یک شوینده ملایم متناسب با نوع پوست. اگر پوستتان خشک یا حساس است و شب قبل صورت را خوب شسته‌اید، صبح‌ها گاهی آب ولرم کافی است.
- ۲.تونر (اختیاری): تونر بدون الکل باقی‌مانده آلودگی را پاک میکند و کمی رطوبت می‌دهد؛ اگر روتین ساده می‌خواهید، حذفش کنید.
- ۳.سرم: صبح‌ها معمولاً سرم آبرسان، نیاسینامید یا یک آنتی‌اکسیدان مثل ویتامین C. آنتی‌اکسیدان کنار ضدآفتاب کمک میکند، نه به‌جای آن.
- ۴.مرطوبکننده: برای همه نوع پوست، حتی پوست چرب؛ فقط بافتش فرق میکند.
- ۵.ضدآفتاب: ضدآفتاب طیف گسترده (UVA و UVB) با SPF دستکم ۳۰، به‌عنوان آخرین قدم.
نکته داروساز: ضدآفتاب را کم نزنید
برای صورت حدود یکچهارم قاشق چایخوری ضدآفتاب لازم است؛ عدد SPF روی بسته با همین مقدار در آزمایشگاه به‌دست آمده و بیشتر ما کمتر از این می‌زنیم. در فضای باز هر ۲ ساعت و بعد از تعریق یا شستن صورت دوباره بزنید. اگر شب قبل لایهبردار (AHA/BHA) یا رتینوئید زده‌اید، ضدآفتاب صبح فردا ضروری است، چون این مواد پوست را به آفتاب حساس‌تر می‌کنند.
روتین شب: ۴ قدم
- ۱.پاککردن آرایش و ضدآفتاب: با یک میسلار واتر روی پنبه، آرایش و ضدآفتاب را بردارید. حتی اگر روی میسلار نوشته باشد آبکشی لازم نیست، در پوست مستعد جوش بعدش صورت را بشویید.
- ۲.شوینده: همان شوینده ملایم صبح.
- ۳.ماده مؤثر: شب بهترین زمان برای موادی مثل رتینوئیدها و لایهبردارهای AHA/BHA است؛ چون بعضی از آنها در نور ناپایدارند یا پوست را به آفتاب حساس‌تر می‌کنند. اگر ماده مؤثری لازم ندارید، یک سرم آبرسان کافی است.
- ۴.مرطوبکننده: شب می‌توانید کمی غنی‌تر از صبح بزنید.
در زمستان سرد و خشک همدان و با گرمای بخاری و شوفاژ، خیلی از پوست‌ها خشک‌تر می‌شوند؛ شاید لازم باشد شب‌ها مرطوبکننده غنی‌تری بزنید و دفعات لایه‌برداری را کمتر کنید.
نمونه روتین پوستی برای هر نوع پوست
نمونه‌های زیر فقط پیشنهادند؛ با پایه سه‌قدمی شروع کنید و بقیه را یکی‌یکی اضافه کنید. محصولات این مطلب را در فروشگاه داروخانه دکتر توکلی ببینید.
روتین پوست چرب و مستعد جوش
- صبح: ژل شستشوی صورت اکتی ویت ویتالیر، در صورت تمایل تونر پاک‌کننده اکتی ویت، سرم نیاسینامید اکتی ویت، یک مرطوبکننده سبک و در آخر فلوئید ضدآفتاب اکتی ویت ویتالیر SPF50+.
- شب: میسلار واتر اکتی ویت برای برداشتن ضدآفتاب، همان ژل شستشو، سرم نیاسینامید (یا در شبهای جداگانه یک لایهبردار BHA) و مرطوبکننده سبک.
سرم نیاسینامید اکتی ویت طبق اطلاعات محصول نیاسینامید ۱۰٪ و زینک PCA ۱٪ دارد. در پوست حساس، آن را یک شب در میان شروع کنید؛ غلظت بالای نیاسینامید گاهی قرمزی می‌دهد. چند محصول خط اکتی ویت (ژل شستشو، تونر، میسلار و ضدآفتاب) طبق فهرست ترکیبات سالیسیلیک اسید دارند؛ همه را با هم شروع نکنید و اگر پوست خشک یا تحریک شد، تعدادشان را کم کنید. محصولات بیشتر را در صفحه پوست چرب و مستعد جوش ببینید.
روتین پوست خشک
- صبح: آب ولرم یا ژل شستشوی صورت هیدراویت ویتالیر، در صورت تمایل تونر آبرسان هیدراویت، سرم هیالورونیک اسید اینتنسیو ویتالیر روی پوست کمی نمناک، ژل کرم آبرسان صورت هیدراویت ویتالیر و در آخر فلوئید ضدآفتاب ویتامین C ویتالیر SPF50+.
- شب: میسلار واتر هیدراویت برای پاککردن آرایش، شوینده ملایم، سرم هیالورونیک اسید و یک مرطوبکننده غنی‌تر.
هیالورونیک اسید آب را جذب میکند؛ آن را روی پوست کمی نمناک بزنید و بلافاصله با مرطوبکننده بپوشانید تا رطوبت در پوست بماند. سرم هیالورونیک اینتنسیو طبق اطلاعات محصول هیالورونیک اسید ۲٪ با وزن مولکولی پایین دارد. ژل کرم هیدراویت بافت سبکی دارد؛ پوست خیلی خشک در زمستان شاید شب‌ها به کرم غنی‌تری نیاز داشته باشد.
روتین پوست مختلط
در پوست مختلط ناحیه T (پیشانی، بینی و چانه) چرب و گونه‌ها نرمال یا خشک‌اند؛ پس هر ناحیه را جدا مراقبت کنید.
- صبح: یک شوینده ملایم، سرم نیاسینامید بیشتر روی ناحیه T، مرطوبکننده سبک (روی گونه‌ها کمی بیشتر) و یک ضدآفتاب فلوئید.
- شب: پاککردن ضدآفتاب، شوینده، سرم آبرسان روی گونه‌ها و در صورت نیاز ماده مؤثر کنترل چربی روی ناحیه T، و مرطوبکننده.
اگر تونر می‌زنید، نوع ملایم و بدون الکل را انتخاب کنید.
روتین پوست نرمال
ساده نگهش دارید: صبح شوینده ملایم، در صورت تمایل سرم ویتامین C اینتنسیو ویتالیر (طبق اطلاعات محصول ۸٪ منیزیم اسکوربیل فسفات، شکل پایدار ویتامین C)، مرطوبکننده سبک و ضدآفتاب. شب پاککردن ضدآفتاب، شوینده و مرطوبکننده. پوست نرمال معمولاً به ماده مؤثر قوی نیاز ندارد؛ هر ماده جدیدی را فقط برای یک نیاز مشخص اضافه کنید.
یادداشت کوتاه برای پوست حساس
برای پوست حساس «کمتر، بهتر است»: شوینده بسیار ملایم، مرطوبکننده بدون عطر و ضدآفتاب، و فعلاً بدون لایهبردار. از محصولات موجود: ژل شستشوی صورت سنسی ویت ویتالیر با فرمول فاقد صابون، الکل و پارابن (طبق اطلاعات محصول)، میسلار واتر سنسی ویت و فلوئید ضدآفتاب سنسی ویت ویتالیر SPF50+ که طبق اطلاعات محصول فیلترهای فیزیکی (Physical UV Filters) دارد. صفحه پوست حساس را هم ببینید.
کدام مواد مؤثر را در یک شب با هم نزنیم؟
- رتینوئیدها و AHA/BHA: رتینوئیدها (رتینول، رتینیل پالمیتات، رتینالدهید) را با لایه‌بردارهایی مثل گلیکولیک اسید، لاکتیک اسید یا سالیسیلیک اسید در یک شب نزنید. شب‌ها را جدا کنید؛ مثلاً یک شب رتینوئید، یک شب لایهبردار و چند شب فقط آبرسان و مرطوبکننده.
- چند لایهبردار با هم: تونر لایهبردار، سرم اسیدی و اسکراب را روی هم نزنید. اگر محصولی از قبل ترکیب AHA و BHA دارد، لایهبردار دیگری کنارش لازم نیست.
- ویتامین C و مواد شب: ساده‌ترین تقسیم این است که ویتامین C صبح باشد و رتینوئید یا لایهبردار شب.
- داروهای نسخه‌ای: ترتینوئین، بنزوئیل پراکساید یا آنتی‌بیوتیک‌های موضعی را فقط طبق دستور پزشک با بقیه روتین ترکیب کنید.
نشانه‌های زیاده‌روی: سوزش با یک مرطوبکننده ساده، قرمزی یا پوسته‌ریزی. در این حالت چند روز مواد مؤثر را کنار بگذارید و فقط به پایه روتین (شوینده ملایم، مرطوبکننده و ضدآفتاب) برگردید.
نکته داروساز: روتین‌های ترکیبی را ساده بچینید
رتینوئید و AHA/BHA را در یک شب استفاده نکنید و اگر هر دو را لازم دارید، شب‌ها را جدا کنید. با یکی‌دو شب در هفته شروع کنید و فقط وقتی پوست تحمل کرد، دفعات را بیشتر کنید. روز بعد از مصرف این مواد، ضدآفتاب را جدی بگیرید.
برای اینکه ترتیب روتین صبح و شب و شبهای جداگانه رتینول و لایهبردار از یادتان نرود، برنامه روتین پوستی خودتان را در درمابین بسازید.
هر بار فقط یک ماده مؤثر جدید
اگر چند محصول را هم‌زمان شروع کنید و پوست واکنش نشان دهد، نمی‌فهمید مقصر کدام بوده است. پس هر بار فقط یک ماده مؤثر جدید اضافه کنید، با دفعات کم شروع کنید و دستکم دو هفته صبر کنید تا پوست به آن عادت کند، بعد سراغ محصول بعدی بروید.
نکته داروساز: پچ تست قبل از هر محصول جدید
هر بار فقط یک محصول جدید شروع کنید. کمی از آن را روی ناحیه کوچکی مثل پشت گوش، زیر خط فک یا داخل ساعد بزنید و حداقل ۴۸ ساعت ادامه دهید؛ برای پوست حساس ۷ تا ۱۰ روز، روزی دو بار. اگر در این مدت قرمزی، خارش، سوزش یا تورم نداشتید، روی صورت استفاده کنید.
نکته داروساز: بارداری و شیردهی
در بارداری و شیردهی از رتینوئیدها (رتینول، رتینیل پالمیتات، رتینالدهید، ترتینوئین) استفاده نکنید؛ ایزوترتینوئین خوراکی در بارداری کاملاً ممنوع است. هیدروکینون در بارداری و شیردهی مصرف نشود، مگر با نظر پزشک. با لایهبردارهای قوی سالیسیلیک اسید هم احتیاط کنید. پایه روتین (شوینده ملایم، مرطوبکننده و ضدآفتاب) را ادامه دهید و پیش از شروع محصولات ضدلک و ضدجوش با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
روتین شخصی خودتان را با اسکن رایگان بگیرید
اگر مطمئن نیستید کدام نمونه روتین به پوستتان می‌خورد، اسکن رایگان درمابین با یک سلفی، نوع پوست، ۳ اولویت اصلی پوستتان و یک روتین صبح و شب پیشنهاد می‌دهد. اولین اسکن رایگان است و عکس ذخیره نمی‌شود.
نکته داروساز: چه زمانی باید به متخصص پوست مراجعه کرد؟
اگر با روتین منظم بعد از چند هفته بهتر نشدید یا محصولی سوزش شدید، تورم یا کهیر ایجاد کرد، به متخصص پوست مراجعه کنید. ورم صورت یا لب، یا سخت شدن تنفس، اورژانسی است و باید فوراً به اورژانس بروید. این موارد هم معاینه لازم دارند: قرمزی پایدار، به‌خصوص با رگ‌های ریز یا جوش‌های چرکی (احتمال روزاسه)؛ خارش و پوسته‌ریزی قرمز و ملتهب (احتمال اگزما)؛ جوش شدید، دردناک، کیستی یا جوشگذار؛ و خالی که اندازه، رنگ یا شکلش تغییر میکند یا خونریزی دارد.
جمع‌بندی
یک روتین پوستی خوب کوتاه و منظم است. محصولات را از رقیق به غلیظ بزنید، صبح را با ضدآفتاب تمام کنید، هر بار فقط یک ماده جدید اضافه کنید و رتینوئید و لایهبردار را در یک شب با هم نزنید. ثبات در انجام همین چند قدم، از تعداد محصولات مهم‌تر است.
سؤالات متداول
صبح: شوینده، تونر (اختیاری)، سرم، مرطوبکننده و در آخر ضدآفتاب. شب: پاککردن آرایش و ضدآفتاب، شوینده، ماده مؤثر یا سرم و در آخر مرطوبکننده. قاعده کلی این است که محصولات از رقیق به غلیظ زده شوند.
بله. پوست چرب هم ممکن است کمآب باشد و حذف مرطوبکننده معمولاً پوست را تحریکپذیرتر میکند. یک مرطوبکننده سبک با بافت ژل یا فلوئید انتخاب کنید.
بهتر است نه. رتینوئیدها و لایهبردارهای AHA/BHA در یک شب احتمال سوزش و تحریک را بالا میبرند؛ آنها را در شبهای جداگانه بزنید و صبح روز بعد حتماً ضدآفتاب استفاده کنید.
برای صورت حدود یکچهارم قاشق چایخوری ضدآفتاب طیف گسترده با SPF دستکم ۳۰ لازم است. در فضای باز هر ۲ ساعت و بعد از تعریق یا شستن صورت دوباره بزنید.
هر بار فقط یک محصول جدید را بعد از پچ تست شروع کنید (حداقل ۴۸ ساعت؛ برای پوست حساس ۷ تا ۱۰ روز، روزی دو بار) و دستکم دو هفته صبر کنید تا پوست به آن عادت کند، بعد محصول بعدی را اضافه کنید.